Yapay zekaya fetva sorup amel eden sorumlu olur mu?
Yapay zekaya fetva sorup amel eden sorumlu olur mu?
Kıymetli Hocam,
Günümüzde yapay zeka teknolojilerini hayatın her alanında kullanıyoruz. Bu konuda zihnime takılan iki fıkhi mesele var:
- Yapay zeka araçlarına insan veya canlı sureti içeren resim ve videolar oluşturatmanın hükmü nedir?
- Google veya kitaplar yerine yapay zeka botlarına (ChatGPT vb.) “Hanefi mezhebine göre cevap ver” diyerek dini sorular soruyoruz. Ancak bu sistemlerin bazen teknik olarak “halüsinasyon” adı verilen; gerçekte olmayan bir bilgiyi varmış gibi uydurabildiği, doğru ile yanlışı karıştırabildiği biliniyor. Bu hata ve uydurma riski göz önüne alındığında, yapay zekadan dini bilgi öğrenmek ve verdiği cevapla amel etmek caiz midir?
Allah razı olsun.
URL Kopyala
İslam hukukunda bir kişinin sorumluluğu (amel etmesi), o kişinin bilgi kaynağının güvenilirliği (hüccet oluşu) ve kişinin niyeti/gayreti ile doğrudan ilişkilidir. Fıkıh açısından, YZ’nın verdiği bilgi bir “Fetva” değildir; olsa olsa bir Nakil veya Tasnif’tir (derleme ve sınıflandırma). Fetva; bir müftünün, delilleri (Kur’an, Sünnet, İcma, Kıyas) inceleyerek ve mevcut duruma uygulayarak ulaştığı, bağlayıcılığı olan dini hükümdür. Fetva, bir uzmanlık ve içtihat gerektirir. YZ, mevcut fıkıh kitaplarındaki, makalelerdeki veya web sitelerindeki bilgileri tarar ve mantık algoritmalarıyla en uygun cevabı oluşturur. Bu, ne bir içtihattır ne de şer’î bir delildir. YZ’nın bu bilgiyi verirken ne bir akıl yürütmesi ne de sorumlu bir iradesi vardır. Sonuç olarak; YZ’dan alınan bilgi, fıkıh usulü açısından hüccet (delil veya güvenilir kaynak) teşkil etmez. Sorumluluk, soruyu soran (mükellef) kişinin üzerinde kalır. Bir mükellefin dini bir konuda doğru bilgiye ulaşma yükümlülüğü (teklif) vardır. Eğer kişi, YZ’nın cevabının bir bilimsel derleme olduğunu, bir uzmanlık ve fetva makamı olmadığını bilerek, sırf kolayına geldiği için bu cevaba uyarsa ve bu cevap hatalı çıkarsa, kişi, ihmal (takssîr) nedeniyle sorumlu olur. Çünkü dinî bir konuda güvenilirliği şüpheli, uzman olmayan bir kaynağa başvurmuştur. Bu durum, “Ben bir uzmana danışmıştım” bahanesini ortadan kaldırır. Bu, “bir fıkıh kitabını okuyup yanlış anlamak”tan farklıdır, çünkü fıkıh kitabı en azından bir uzmanın eseridir; YZ ise sadece bir algoritmadır. Fıkıh, ihtiyat (tedbirli olma) gerektirir. Şüpheli bir kaynağa dayanarak amel etmek, ihtiyat ilkesine aykırıdır. İslam fıkhında, fetvanın ancak “Ehl-i Zikr”den (yani o konuda bilgi sahibi, ehil ve güvenilir kişilerden/kurumlardan) sorulması temel bir kaidedir. Kur’an-ı Kerim’de, “Bilmiyorsanız zikir ehline (bilgi ve zikir sahiplerine) sorun.” (Nahl Suresi, 43. ayet) buyurulur. Yapay zekâ, bu tanıma uymadığı için, bir mükellefin dini bir konuda YZ’ya güvenerek amel etmesi, ihlali ve dolayısıyla sorumluluğu kendi üzerine alması anlamına gelir.
İlk sorunuz ise daha önce cevaplanmıştır, cevabı görmek için aşağıdaki linki tıklayabilirsiniz:
