İbâzıyye mezhebi Ehli Sünnet değildir ve kendilerine has bazı görüşleri şunlardır:
​Yönetim ve İmamet: İmamın temel görevi Kur’an hükümlerini uygulamak ve adaleti sağlamaktır. Kararlarında Kur’an, sünnet ve ilk iki halifeye (Hz. Ebubekir ve Hz. Ömer) uyar; Hakem olayını (tahkim) kesinlikle reddeder.
​Diğer Müslümanlara Bakış: Diğer Sert Hâricî fırkalarına (Ezârika gibi) göre daha ılımlıdırlar. Kendilerinden olmayan Müslümanları “müşrik” değil, “nimet küfrü içinde olan kâfirler” (muvahhid) olarak görürler. Bu yüzden canları, kadınları ve çocukları haram kabul edilir; sadece savaşta ele geçen mühimmat ganimet sayılır.
​İman ve Günah Anlayışı: İman; söz, niyet ve amelden bir bütündür. Büyük günah işleyen veya bir farzı terk eden kişi iman dairesinden çıkar, “nimet kâfiri” olur. Tövbe etmeden ölürse cehennemde ebedî kalacağına inanılır. Şefaat günahkârlar için geçerli değildir.
​İtikadî Görüşler: Allah’ın ahirette görülmesini (rü’yetullah) reddederler. Mu’tezile gibi, Kur’an’ın yaratılmış (mahlûk) olduğunu savunurlar. Kader konusunda ise Eş’arîliğe yakındırlar.
​Hadis ve Sahabe: Sahabenin adaleti konusunda farklı görüşleri vardır; bir kısmı hepsini adil sayarken, bir kısmı fitneye karışanları hariç tutar veya tek tek incelenmesi gerektiğini savunur.
​Günümüzdeki Durum: Kendi içine kapanan diğer Hâricî fırkaların aksine varlığını sürdürmüştür. Günümüzde başta Umman (%40-45’i ve yönetici hanedan) olmak üzere Libya, Tunus, Cezayir ve Zengibar’da toplam 2-3 milyon civarında İbâzî yaşamaktadır.
​Sorularınızın Cevapları
​1. İbâziye Mezhebi Ehl-i Sünnet midir?
​Hayır, İbâziye Ehl-i Sünnet değildir. İbâziye, İslam tarihindeki siyasi-itikadî mezheplerden Hâricîlik kökeninden gelen, ancak zamanla aşırılıklarından arınarak günümüze ulaşan en mutedil (ılımlı) koldur. Kur’an’ın mahlûk olması, rü’yetullahın reddi ve büyük günah işleyenin cehennemde ebedî kalacağı gibi temel inanç esaslarında Ehl-i Sünnet’ten ayrılır, Mu’tezile’ye yaklaşır.
​2. Arkalarında Namaz Kılınır mı?
​Ehl-i Sünnet fıkhına göre, itikatta bidat sahibine “Mübtedi” denir ki, inancı ehli sünnet inancına aykırı olan kimse demektir. Bid’at sahibine uymanın kerahatle caiz olması, inancı küfre varmadığı takdirdedir. Eğer inancı küfrü gerektiriyorsa, ona uymak tüm Hanefî imamlarına göre caiz olmaz. Şefaati, kabir azabını ve hafaza meleklerini inkâr etmek gibi. İbâzîler “Ehl-i Kıble” (kıbleye dönüp namaz kılan Müslümanlar) olarak kabul edilse de bazı inançları itikadi sapma riski taşıdığından arkasında namaz kılmak da risk teşkil eder.
​3. Fıkıhçılarından Fıkıh Alınır mı?
​Uluslararası kurumsal fıkıh ve fetva düzeyinde İbâzî fıkıhçılardan yararlanılmaktadır. İslam İşbirliği Teşkilatı’na bağlı İslam Fıkıh Akademisi ve İslami finans standartlarını belirleyen AAOIFI gibi küresel kurullarda Umman’ı temsilen İbâzî fıkıhçılar (örneğin Umman Müftüsü Ahmed b. Hamed el-Halîlî) aktif görev almaktadır.
​Çağdaş dönemde, mezhepler arası yakınlaşmayı amaçlayan İslam hukuku çalışmalarında İbâzî fıkhı, özellikle ibadetler, muamelat (ticaret hukuku) ve aile hukuku alanlarında özgün fıkhî çözümleriyle muteber bir kaynak ve İslami zenginliğin bir parçası olarak kabul görür. Ancak bu çalışmaların muteber olabilmesi için, mezhep müçtehitlerinin usullerine uygun çıkarımlar olmalıdır ki bu durumu tespit etmek ancak alanında uzman ilim ehli için mümkündür.