İslam hukukuna göre, rüşvetin temel ölçüsü “hak edilmeyen bir menfaati elde etmek” veya “başkasının hakkını gasp etmek” üzerine kuruludur. Meşru bir hakkı elde etmek veya birini meşru bir işe ikna etmek için verilen para, her zaman rüşvet kapsamına girmez. Kişi kendisine ait olan meşru bir hakkı başka türlü alamıyorsa ve karşı taraf bunu ancak para karşılığı yapmaya yanaşıyorsa, mal sahibinin hakka ulaşmak için verdiği para rüşvet sayılmaz. Fıkıhta bu durum için, “Alan günahkardır, ancak canını veya malını kurtarmak için veren mazurdur” kaidesi geçerlidir. Keza karşı tarafın yapmakta serbest olduğu (mubah) veya yapması zaten helal olan bir ticari/şahsi işi, onun rızasını kazanıp hızlandırmak ve onu ikna etmek için fazladan bir ücret teklif etmek rüşvet değildir. Bu, tarafların rızasına dayalı bir ticari anlaşma veya teşvik primi niteliğinde değerlendirilebilir. Fakat özelde veya kamuda çalışan bir işçiye, memura, polise, hakime v.b, yapmak zorunda olduğu asli bir görevi yerine getirmesi (hızlı yapması, sırayı öne alması vb.) için para teklif etmek —iş meşru bile olsa— rüşvettir. Çünkü görevli kişi o işi yapmak için zaten maaşını almaktadır. Ona verilen her ekstra para, sistemin adaletini bozar ve başkalarının hakkının (sırasının) yenmesine sebep olur. Peygamber Efendimiz (s.a.v.), rüşveti alan kadar aracı olanı ve vereni de bu adalet mekanizmasını bozduğu için uyarmıştır. Dolayısıyla meşru bir hakkı elde etmeye çalışırken, sizden önce bekleyen başkalarının önüne geçmek için para veriyorsanız, bu iş rüşvete girer. Çünkü meşru olan bir amaç, gayrimeşru bir yöntemle (başkalarının hakkına girerek) aranamaz.